Tuesday, February 16, 2010

you see i cannot be forsaken, because i'm not the only one*

insanoğlunun hatasının "tümdengelim" olduğuna karar verdim bir kaç gün önce. insan birkaç çarpık etkileşimle hayalinde bi mükemmel yaratıyor ve ona ulaşmaya odaklandığı yolda görebildiği tek şey, varolanların hayalindeki şeye göre eksiklikleri oluyor. mesela dünya barışı olsa, herkes mutlu olsa; insan dediğin erdemlerle bezenmiş, pırlanta gibi bi varlık olsa diye düşünürsek, tabi ki boktan biyerde yaşıyoruz ve iğrenç insanlarız.

halbuki kafanda yarattığına inanamazsın platon gibi. o idea hiç varolmadı ve muhtemelen gerçekleşmesi mümkün bile değil. o yüzden sadece olan şeylerden yola çıkmak daha akıllıca bir yöntem bence.

basit bi örnek: mesela birine aşık olup, onunla sonsuza dek mutlu yaşamak gibi bir hayalin var diyelim. böyle bir durumda birlikte olduğun kişiyle ettiğin her kavga, onu idea kişiden bi adım daha uzaklaştırır; ya da idea gibi davranmadığı zaman ona gıcık olursun. sonsuza dek mutlu olmadığın her an senin için bir ısdıraptır ve böylelikle asla varolmamış bir şeyle kıyaslanarak geçen, eksikliklerle ve yolunda gitmeyenlerle örülü bir hayatın olur.

ama tümdengelimi bırakıp yöntem olarak tümevarımı kullanırsak, öncelikle elimizde neler var diye bakarız. mesela bir adet insan var, şu şu özellikleri var seviyorum onları, şu şu var sevmiyorum. geçmiş deneyimlerimden daha iyi bir ilişkiyle daha mutlu olduğumu çıkarıyorum ve daha iyi bir ilişki istiyorsam bu insanın sevdiğim kısımlarını geliştirip, sevmediğim kısımlarını köreltmeyi deneyebilirim; ya da sevmediğim kısımlarına ısınmaya çalışabilirim, hiçbirini beceremiyorsam direkt uzaklaşabilirim. ama sonuçta ulaşmak istediğim bi idea yoktur, sadece elimdekini en iyi şekilde değerlendirmeye çalışıyorumdur. dolayısıyla gördüğüm tek şey eksiklikler değil; hem artılar hem eksiler olur.

yine aynı şekilde başka birinde görüp "bende neden yok" diye düşünmek de bir tümdengelim yanılgısıdır. sende hiçbir zaman olmamış birşeyi hedeflemek hata çünkü böyle birşeyi gereksinip gereksinmediğini bile bilmiyorsun aslında. sadece başka biri sahip ve o şeyle mutlu diye, sen de o şeye sahip olduğunda mutlu olacağını düşünüyorsun. halbuki olması gereken tümevarmak; yani kendi durumunu analiz edip, neyi gereksindiğini bulup, bunlardan yola çıkarak neyi istediğine dair bir hedef koymaktır.

bu çok temel bir mesele olan "hayatın anlamı"nda daböyle. tanımlanmış bir hayat anlamını alıp kendini ona uyduramazsın; hayatın anlamını, kendi hayatına bakıp belirleyebilirsin. yani kısacası hayatın anlamını bulman için önce bi hayatın olması gerek ve bu hayatı yaşarken de tümdengelmen değil; tümevarman gerek.



*queen of the damned'in soundtrack'inden "forsaken"

8 comments:

Tunai said...

"bu çok temel bir mesele olan "hayatın anlamı"nda daböyle. tanımlanmış bir hayat anlamını alıp kendini ona uyduramazsın; hayatın anlamını, kendi hayatına bakıp belirleyebilirsin. yani kısacası hayatın anlamını bulman için önce bi hayatın olması gerek ve bu hayatı yaşarken de tümdengelmen değil; tümevarman gerek"


beni mi andı biri ne?

Anonymous said...

evet oyle gerçekten de mesela en son bi arkadaşımın kız arkadaşı buna bisürü şey söylemiş yok kaslı olsana biraz ne bilim sosyal olsana biraz gibi şeyler veya bazen daha güzel bi kız olsaydı felan diye düşünebliyo insan ama düşününce bu özelliklere sahip olsaydı bu kadar düşünmezdi bu kadar zeki olmazdı ne bilim kendini bu kadar tanımazdı felan demek lazım. tabii ki insanlar gelişebilir ama kimse mükemmel olamaz tanrının bile kusursuz olmak gibi bir eksiği var.

living maze said...

aslında benim bahsettiğim tam öyle bişi diildi.

daha kaslı birini daha seksi buluyosa baskı yapmasında bi sakınca yok bence. ama toplumsal kaslı erkeğin daha yakışıklı olduğu algısıyla hareket ediyosa, aslında hiçbi zaman böyle bişeyi beğenip beğenmediğini bile düşünmediyse saçma buluyorum ben.

Anonymous said...

böyle bi beklentisi olması yanlis bence yani sen niye kasli degilsin sen niye sosyal değilsin gibi eleştiriler, o adam kaslı, sosyal ve hayvan yakışıklı bı adam olsa belki seninle işi olmiyacak belki yüksek mühendis olmiycak işletme okuycak felan demek istemiştim ben her türlü baskı ve beklenti bence yanlış insanlar olduğu gibi sevilmeli. ha karşndaki insanı çok zorlamıyacak bişeydir veya felsefesine aykırı değildir o zmn belki isteyebilirsin ne bilim bana oral yap felan diyebilirsin ama kasmaya gerek yok, haklı beklenti olamaz.

living maze said...

o diil de birini baskıyla sosyal yapmaya çalışmak dünyanın en saçma hareketiymiş bence. insanın ancak rahatken olabileceği bi şeyi baskı altında yaptırtmaya çalışıon.

anonim muse said...

ozaman bloondaki bütün konuların bi bileşkesi olan şu haberi bi oku;)
http://h2.haberturk.com/01Detay.aspx?ID=19708&Kat=5&dt=2010/02/12

titre ve kendine gel ya da titre ve kendinden geç:p
auheua

living maze said...

bihi benim blogumda böle bi konu yok ki hiç.

anonim muse said...

anlamadın yine ne demek isdedigimi
höff resmen sarışınsın işte:(